Çocukta Gelişim

Normal çocuklar arasında genetik yapıya bağlı olarak boy, vücut yapısı, büyüme temposu, fizyolojik özellikler ve kişilik yönlerinden büyük farklılıklar vardır. Bu nedenle değişik yaşlarda vücut ölçümleri ve diğer özellikler için alt ve üst sınırların bilinmesi gerekir. Vücut ağırlığı, boy uzunluğu, baş çevresi, kemik olgunlaşması gibi büyüme ve gelişme ile ilgili çeşitli parametrelerin değişik yaşlarda gösterdikleri dağılım, normalin alt ve üst sınırları, normal çocuk guruplarından elde edilmiş verilere dayanılarak hazırlamış tablo ve eğriler ile belirlenmiştir.

Normal olan bir çocuğun vücut hacmi genetik yapısına bağlı olarak küçük yada iri olabilir. Genetik farklılık büyüme ve gelişme temposunu da etkiler. Bazı çocuklar diğerlerine kıyasla daha hızlı büyür, ergenliğe daha erken erişir ve büyümeleri daha erken yaşta tamamlanır. Yavaş büyüme temposunda olan çocuklarsa genellikle ergenlik öncesinde akranlarına kıyasla daha ufaktırlar, ergenliğe ve erişkin vücut yapısına daha geç yaşta erişirler. Yürüme, konuşma, mesane kontrolünün kazanımı açısından da normal çocuklar arasında belirgin genetik farklılıklar gözlenir.

Büyüme-gelişme süreci, kız ve erkek çocuklarda farklıdır. İki cins arasındaki gelişme farklılığı doğumdan başlayıp ileri yaşlara kadar devam eder. Bugün sanayileşmiş pek çok ülkenin çocukları daha iyi beslenmekte, daha iyi hijyen koşullarında büyümekte, hastalıklardan daha iyi korunmakta, daha iyi tıbbi yardım görmekte, daha iyi eğitim almış ebeveynler tarafından yetiştirilmekte ve yıllar öncesinin çocuğuna kıyasla çok daha uygun bir fizik ortamda yetişmekte, büyüme ve gelişme potansiyellerini geliştirme olanağını bulmaktadır. Büyüme ve gelişme temposunda gözlenen bu hızlanma ve olgunlaşmanın erkene kayması, “yüzyılın eğilimi” olarak adlandırılmıştır. Ortam koşullarının açlık, savaş gibi nedenlerle olumsuz yönde değişmesi sonucu çocukların büyüme- gelişmesinin geciktiği de gösterilmiştir.

Çocukta büyümenin değerlendirilmesinde kullanılan başlıca ölçütler vücut tartısı ve tartı artma hızı, boy uzunluğu ve boy uzama hızı, baş çevresi ve baş çevresi artma hızı, vücut bölümlerinin birbirine oranları, göğüs çevresi genişlemesidir. Gelişmenin değerlendirilmesinde kullanılan parametreler nöromotor gelişim, zeka gelişimi, dişlerin çıkma ve değişme zamanlaması, kemiklerin olgunlaşma derecesi ve cinsel gelişmedir.

Büyüme süreci yaşa göre boy, tartı, baş çevresi ve diğer büyüme parametrelerini gösteren eğriler üzerinden izlenir. Bu süreci izlemekte büyüme hızı eğrileri (bir zaman biriminde cm veya kg olarak artış belirlenmekte olan eğriler) de kullanılabilir. Büyüme hızı eğrisi çizebilmek için ve bir çocuğun büyümesini değerlendirebilmek için mutlaka belirli aralıklarla izlenerek ölçümlerinin alınması gerekir. Bu ölçümlerden aylık veya yıllık artışlar hesaplanır. Bir çocuğun büyüme ve gelişmesinin değerlendirilmesi aynı cinsiyet ve yaştaki, aynı ulustan gelen normal çocuklardan elde edilen değerlerle karşılaştırılarak yapılır.